Selectieproces en gehanteerde criteria

Met deze leerdoelen in het achterhoofd hebben we een aantal criteria opgesteld, waarlangs elk ‘fantastisch’ boek wordt gelegd. Niet elk boek hoeft op elk punt hoog te scoren om in aanmerking te komen. We houden daarbij ook niet per se rekening met leesniveaus en leeftijdscategorieën die door Lezenvoordelijst.nl of bibliotheken worden gehanteerd. Het kan dus zijn dat er C- of D-boeken op de bovenbouwlijst belanden om de eenvoudige reden dat het boek voldoet aan onze criteria.

Elk boek wordt door minimaal vier werkgroepleden gelezen en beoordeeld en alle werkgroepleden bespreken het boek uitgebreid in een online bespreking. Via een online formulier houden we de beoordelingen van elk boek bij en deze beoordelingen worden verwerkt in de infobladen die uiteindelijk op de website Feniksboeken.nl worden gepubliceerd. De boeken worden beoordeeld op de navolgende criteria:

Diepgang
Bij diepgang wordt gelet op de volgende zaken:

• Hoe diepgaand zijn de thema’s van het boek? Blijft het op de oppervlakte en gaat het vooral over de gebeurtenissen? Of zitten er diepere lagen in; zegt het boek bijvoorbeeld iets over de actualiteit, filosofie, humanistiek, natuurwetenschappen?
• Hoe gelaagd zijn de personages? Zijn het stereotypen of zijn de karakters van de personages goed uitgewerkt? Is er sprake van karakterontwikkeling? Is het verhaal vooral plotgedreven of personagedreven?
• Is er sprake van intertekstualiteit: wordt er verwezen naar andere teksten of bevat het boek externe motieven (b.v. uit de mythologie of sprookjes)?

Taalgebruik en stijl
Bij taalgebruik en stijl wordt gelet op de volgende zaken:

• Heeft het boek redactie ondergaan? Zijn de regels van de Nederlandse spelling en grammatica nageleefd? Of bevat het boek (nog) taal- of stijlfouten, meer dan een enkele typfout? In dit laatste geval wordt het boek vrijwel direct uitgesloten van plaatsing op de leeslijst.
• Hoe complex of eenvoudig is het taalgebruik?
• Is er sprake van een bijzondere schrijfstijl?
• Zijn er orginele taalkundige vondsten, poëtisch taalgebruik of andere talige bijzonderheden?

Verhaaltechniek en wereldbouw
Bij verhaaltechniek en wereldbouw wordt gelet op de volgende zaken:

• Zijn de personages goed uitgewerkt en zijn hun gedragingen geloofwaardig?
• Is er gebruikgemaakt van complexe verhaaltechnieken, bijvoorbeeld spelen met het perspectief of de chronologie?
• Is de wereldbouw verhaaltechnisch consequent en geloofwaardig? Kloppen de magiesystemen bijvoorbeeld? Klopt de toekomstige technologie met de natuurwetten en zo nee, is dat goed uitgelegd of onderbouwd in het verhaal?
• Zijn er geen inconsistenties in de toepassing van de verhaaltechnieken?
• Zijn de ‘fantastische’ elementen consistent en met de plot verweven?

Verbeeldingsgehalte
Onder verbeeldingsgehalte verstaan wij het ‘fantastische’ gehalte. Het verbeeldingsgehalte zegt niets over het literaire gehalte van een boek, maar is een graadmeter om aan te geven hoe veel of hoe weinig ‘fantastische’ elementen in het verhaal voorkomen.
‘Fantastische’ elementen zijn elementen die onlosmakelijk zijn verweven met het verhaal en die voor een groot deel de plot, de beleving en het (sub)genre bepalen. Denk aan: ruimteschepen, sterrenreizen, technologie die nu nog niet bestaat, tijdreizen, magie, wezens die niet in de ‘realistische’ wereld bestaan (bijv. elfen, dwergen, reuzen, eenhoorns, draken), verhalen die zich op andere planeten afspelen, magische voorwerpen (bijv. ringen, spiegels, zwaarden, poorten, enz.), bovennatuurlijke krachten (bijv. superkrachten, magische krachten, specifiek soort telepathie, enz), verhalen met weerwolven, vampiers, monsters uit de mythologie, goden, enzovoorts.
Bij verbeeldingsgehalte letten we op:

• Wat is het percentage ‘fantastische’ elementen in het verhaal? Epische fantasy heeft bijvoorbeeld een hoog verbeeldingsgehalte. Magisch realisme en klimaatfictie bijvoorbeeld hebben een wat lager verbeeldingsgehalte. 
• In hoeverre zijn de ‘fantastische’ elementen verankerd in het verhaal? Verhalen waarin het ‘fantastische’ een foefje, gadget of aankleding is, vallen in principe af. Ook verhalen waarin het ‘fantastische’ een droom, delirium of slechts een visioen is, vallen af.
• In hoeverre speelt het verhaal zich af in een andere wereld en hoe zeer verschilt die andere wereld van de onze?

Originaliteit
In hoeverre is er sprake van vernieuwende ideeën in het verhaal? Dit criterium vinden we minder belangrijk als andere punten goed scoren. Een traditionele sciencefictionroman kan bijvoorbeeld op de lijst worden gezet als de ‘gelaagdheid’ of ‘stijl’ dan doorslaggevend is.
Ook als bekende ‘fantastische’ elementen, zoals vampiers, weerwolven of zeemeerminnen op originele wijze zijn ingezet in het verhaal, kan dit leiden tot een plek op de ‘fantastische’ leeslijst.

Beschikbaarheid van het boek (in bibliotheken)
Het heeft onze voorkeur om boeken die goed beschikbaar zijn in de bibliotheek en/of in de boekhandel op de ‘fantastische’ leeslijst op te nemen. Tegelijkertijd hopen we met deze ‘fantastische’ leeslijst dat er meer ‘fantastische’ boeken in bibliotheek en boekhandel beschikbaar komen.

Context
Wij kijken naar de relatie van het boek en de auteur met de literatuurgeschiedenis en de cultuurhistorische waarde. In het begin leggen we de focus op auteurs van de afgelopen 25 jaar.
We vinden het belangrijk om ook te kijken naar diversiteit: komen ondervertegenwoordigde groepen auteurs voldoende aan bod (vrouwelijke auteurs, auteurs met een migratieachtergrond of auteurs uit het Nederlandstalige Caraïbisch gebied).