‘Fantastische’ leeslijst: De torens van februari – Tonke Dragt

Samenvatting inhoud:
Het boek bestaat uit drie delen.
Een jongen komt met geheugenverlies op een strand aan en ziet in de verte twee grote torens. Hij besluit daar naartoe te gaan. Bij de torens aangekomen ontmoet hij de torenwachter Avla, die hem wegwijs maakt in de toren en hem vertelt dat niemand weet waar de torens voor zijn. De torenwachter noemt de jongen Tim. Hij stelt voor dat Tim een dagboek gaat bijhouden en geeft hem een schrift. Achterin het schrift staat een woord AXIOMA en een aantal pagina’s in geheimschrift. Als Alva de laatste pagina’s uit zijn dagboek scheurt, loopt Tim boos weg. Dan ontmoet hij Téja en haar vader Jan, die hem helpen. Tim kan niet weg uit de wereld totdat hij zijn geheugen terug heeft. Jan heeft een hond die ook Téja heet. Als Tim teruggaat naar de torens om Alva de bladzijden terug te vragen, is er een andere torenwachter die Vaal heet en Tim niet herkent. Tim leert van Téja om in een dier te veranderen en hij en zij gaan steeds meer van elkaar houden.

In het tweede deel leert Tom Alva kennen die uitvinder is en Tom uitlegt dat er vele werelden parallel naast elkaar bestaan. Met een speciaal woord kun je naar een parallelle wereld reizen. Nadeel: je verliest je geheugen. Nog een nadeel: je kunt alleen in een schrikkeljaar aan het begin en eind van maart tussen de werelden reizen. Toch gaat Tom naar de andere wereld en hij keert na een maand – met tegenzin – terug naar zijn eigen wereld. Als Tom 19 is, gaat hij definitief naar de andere wereld.

Han, broer van Tom, heeft het dagboek, alle knipsels en informatie aan Tonke Dragt gestuurd met het verzoek er een boek van te maken. Dat heeft Tonke gedaan, maar ze heeft wel het speciale woord weggelaten, om mensen niet in verleiding te brengen.

Conclusie:
De torens van februari is een interessant verhaal dat veel meer is dan een eenvoudig kinderboek. Het is een klassieker waar lezers van elke leeftijd iets uit kunnen halen. Het heeft voldoende diepgang en geeft stof tot nadenken.

Context:
Tonke Dragt (Batavia, 12 november 1930 – Den Haag, 12 juli 2024) wordt gezien als een van onze belangrijkste jeugdboekenschrijvers. Ze groeide op in Nederlands-Indië en werd in de Tweede Wereldoorlog samen met haar familie gevangengezet in een Japans interneringskamp. In haar werk zijn zowel in woord als in beeld – in de illustraties en collages die ze bij haar verhalen maakte – invloeden terug te zien van haar geboorteland en haar tijd in gevangenschap. Ze was een buitengewoon slimme vrouw die een sterke mening had over maatschappelijke kwesties en haar zorgen en visies verwerkte in haar verhalen.

Op het gebied van verbeeldingsliteratuur was Dragt (in het Nederlands taalgebied) haar tijd ver vooruit. Veel van haar boeken zijn klassiekers die vanwege hun complexiteit en gelaagdheid ook heel goed gelezen kunnen worden door volwassenen. Dat geldt zeker voor De torens van februari, dat ze zelf in sommige interviews als haar beste boek bestempelde. Dragt speelde graag een spel met haar lezer dat ze doortrok buiten haar boeken, waarmee ze bewust de grens tussen fantasie en realiteit liet vervagen. Dit ‘bewerkte dagboek’ is daar een van de beste voorbeelden van.

Bij enkele edities is een nieuw nawoord toegevoegd waarin de auteur speelt met werkelijkheid en realiteit door te verwijzen naar het Woord en te hinten naar ontwikkelingen in de levens van de personages, zo ook de elfde druk uit 2024. Aangezien Tonke Dragt later dat jaar overleed zal dat waarschijnlijk het laatste zijn.

Leeftijdsniveau C:
De torens van februari wordt geclassificeerd als een boek van leeftijdsniveau C, wat wil zeggen dat het boek geschikt is voor kinderen vanaf 12 jaar. Doorgaans zijn boeken van leeftijdsniveau C geschikt voor jongere lezers en passen de verhalen goed bij de belevingswereld van onderbouwleerlingen. Boeken van leeftijdsniveau C mogen vaak niet in de bovenbouw worden gelezen. De classificatie leeftijdsniveau C zegt echter niets over de complexiteit en de literaire kwaliteit van het boek.

De werkgroep ‘Fantastisch’ lezen voor de lijst heeft er na lezing van dit boek voor gekozen het op de bovenbouwlijst op te nemen. Ten eerste omdat Tonke Dragt veel boeken heeft geschreven voor lezers van uiteenlopende leeftijden en ten tweede omdat haar boeken uit een periode komen waarin leeftijdsniveau C nog niet bestond. Het achteraf indelen van het boek in een leeftijdsniveau met als gevolg dat er consequenties worden getrokken over de eventuele geschiktheid ervan voor lezers op basis van het niveau, vindt de werkgroep op zijn minst discutabel.
Ten derde is de verhaalwereld die Tonke Dragt in dit boek neerzet – zelfs 50 jaar na verschijnen – nog steeds complex genoeg voor een bovenbouwleerling en biedt voor zowel jongeren als volwassenen voldoende elementen om over te discussiëren. De ongrijpbare parallelle werelden, het mysterie rondom ‘het woord’ zijn tijdloze elementen en de gebeurtenissen kunnen in elk tijdperk anders geïnterpreteerd worden.
Vanwege het tijdloze karakter van het boek, de complexiteit en het taalgebruik van Tonke Dragt achten wij dit boek geschikt voor de bovenbouw.

Zie ook dit verslag van het symposium over “online lezersgemeenschappen”, gehouden door Semmy Claassen, promovenda aan de Universiteit Utrecht. Scrol naar “Open blik op soorten literatuur” tot en met “Fantasyboeken van online lezersgemeenschappen naar de klas”.