Nederlandse fantasy: zeldzaam of onzichtbaar?

Beste mevrouw Pronk, wat heeft u een (h)eerlijke recensie geschreven over De Archivist van Sytze Schalk.
Alleen, u schrijft dat Nederlandse fantasy zeldzaam is. Vanuit uw standpunt bekeken, kan dat inderdaad zo lijken. Dat betekent niet dat het de facto ook zo is. Vanuit de Fantastische Unie, een Nederlands/Vlaamse non-profit die zich sinds 2023 inzet voor het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre, kunnen we bevestigen dat er jaarlijks meer dan 200 Nederlandse en Vlaamse ‘fantastische’ titels verschijnen.

Wat waarschijnlijk heeft bijgedragen aan uw aanname, is de relatieve onzichtbaarheid van het merendeel van deze boeken, die in de hand wordt gewerkt door een aantal factoren.

1. Om marketingredenen kiest een uitgever er regelmatig voor een fantasy- of sciencefictionboek niet als fantasy of SF in de markt te zetten, maar bijvoorbeeld als ‘thriller’, ‘spannend boek’ of ‘literaire roman’. Ook al bevat het boek ‘fantastische’ elementen, ze worden niet gereflecteerd in de NUR-code en thema’s die de inhoud van het boek duiden voor boekhandels, bibliotheken en lezers.

2. Dat is jammer, want correcte NUR-codes zijn een grote hulp bij het zichtbaar maken van boeken in boekhandel en bibliotheek. De NUR-code van De Archivist is gelukkig 334 (fantasy) maar helaas is ook dat geen garantie voor zichtbaarheid.

3. Als we een steekproef zouden houden in boekhandels om te zien waar De Archivist daadwerkelijk ligt, zouden we hoogstwaarschijnlijk vaststellen dat het boek veelal niet bij de Nederlandstalige fantasy is ondergebracht. Dit om de eenvoudige reden dat die afdeling vaak niet (meer) bestaat of grotendeels gevuld is met (al dan niet Engelstalige) young adult fantasy. Ook in bibliotheken staan Nederlandstalige ‘fantastische’ boeken lang niet altijd apart. Hoewel de betrokken titels te herkennen zijn aan de genre-duidende stickers op hun rug, moet een lezer vaak alle romankasten af om ze te vinden.

4. Algoritmes. Lezers denken dat Nederlandse fantasy niet bestaat, ergo ze gaan er niet naar op zoek op de digitale kanalen, ergo ze krijgen het niet te zien, ergo: het bestaat niet.

5. Het overgrote deel van de Nederlandse ‘fantastische’ auteurs is tegenwoordig te vinden bij gespecialiseerde niche-uitgeverijen, of de auteur geeft uit in eigen beheer. Door het gehanteerde verkoopmodel zijn deze boeken vooral in de ‘fantastische’ subcultuur te vinden: op de websites van de betrokken uitgevers en auteurs, op fantasyfestivals zoals Castlefest, Elfia of Novio Magica en op evenementen rond het ‘fantastische’ boek, zoals Fantastic Reads. De grote blauwe bol is vrijwel het enige brede verkoopkanaal dat door deze uitgevers en auteurs wordt gehanteerd.

6. De verengelsing van de Nederlandse boekenmarkt. Vooral in de ‘fantastische’ genres wordt er veel in het Engels gelezen, niet alleen omdat het Engelstalige aanbod groter en goedkoper is, maar ook omdat het aanbod Nederlandstalige fantasy door de eerdergenoemde punten meer niet dan wel in de Nederlandse boekhandel te vinden is. En zo is de cirkel rond.

Gelukkig neemt de populariteit van het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre de laatste jaren toe. Er is aandacht voor het genre op de socials en in de pers, en er ontstaan nieuwe evenementen rond het ‘fantastische’ boek, zoals het al eerder vermelde Novio Magica en Fantastic Reads. Goed nieuws dus voor de liefhebber: er valt nog veel meer Nederlandse en Vlaamse fantasy te ontdekken, al heeft het vinden van de boeken soms meer weg van een queeste dan van een eenvoudig fietstochtje naar de boekhandel.

Vandaar ons initiatief. De Fantastische Unie wijst geïnteresseerde lezers graag de weg. Zo vind je op onze leesinspiratiewebsite Feniksboeken.nl meer dan 4000 Nederlandstalige ‘fantastische’ boeken, zowel oorspronkelijk Nederlandstalig werk als vertaald. We tippen ook geschikte boeken voor de ‘fantastische’ leeslijst.

Welkom bij het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre!

Ondertekend door: Isabelle Plomteux, bestuurder Fantastische Unie; Sigrid Lensink-Damen, bestuurder Fantastische Unie; Heidi van der Vloet, bestuurder Stichting ter bevordering van het Fantastisch Genre, medeorganisator Harland Prijs en Middag van het Fantastische Boek; John van Hal, oprichter Science Fiction & Fantasy Boekenclub; Cocky van Dijk, uitgeverij Zilverspoor, auteur en lezer; Barry van Dijk, uitgeverij Zilverspoor; Jen Minkman, uitgeverij Dutch Venture Publishing, auteur; Patrick Berkhof, uitgeverij Versa en auteur; Pen Stewart, auteur en medeorganisator Fabel Fest Vlaanderen; Marjan Brouwers, auteur en lezer; Roy Ramakers, auteur; Johanna Lime, auteur; Gerrie van Dijk (schrijft onder pseudoniem Sytygt), auteur; Anna Mattaar, auteur; Finn Audenaert, auteur; Heleen Susan, auteur; Charles van Wettum, auteur; Annemiek Steur, auteur; Marieke Frankema, auteur; Mariëlle Douma, auteur; Sanne Hazeveld, auteur; Stephanie Holm, auteur; Mark van Dijk, auteur; Kirsten Groot, auteur; Dennis van den Berg, auteur; Alex de Jong (schrijft onder pseudoniem Brad Winning), auteur; Roxanne Borgman, fantasyauteur en letterkundige; Miriam Ootjers, auteur en lezer; Andy Leibbrand; Wim Kroeskop; Stéphanie de Geus; Cathinca van Sprundel, auteur; Evelien Walravens, recensent; Inge de Vries, auteur; Iris Versluis, auteur; Frank Verwys; Ferry Visser; Kelly van der Laan-Willemse, auteur; Joost Uitdehaag, auteur; Wendy Torenvliet, auteur en lezer; Kris Vandevoort, Vlaams lezer; Laura Scheepers, auteur; Anthonie Holslag, auteur; Mark van Dijk, auteur; Arjen Meijer; Marc Terreur, auteur; Tycho Scholten, auteur en lezer; Marie-Louise Hellemons, auteur; Anaïd Haen, auteur; Natascha de Vries-van Limpt, uitgever, auteur, lezer; Liesbeth Jochemsen-Kaastra, auteur en lezer; Angelique Jansen, lezer; Joke Adam, auteur en lezer; Laura Weterings, auteur en lezer; Arnold le Febre, liefhebber; Johan Klein Haneveld, auteur en lezer; René Caminada, lezer/liefhebber; Marlies Vaz Nunes, auteur en lezer; Erwin Ollivier; Anna Lopéz Dekker, auteur; Roos Poppelaars (schrijft onder pseudoniem Roselynd Randolph), auteur; Kim ten Tusscher, auteur; Sophiene Verhaegh, lezer; Robin Rozendal, auteur; Joost Thissen, auteur; Els Buiting; Gerda Weiland, groot liefhebber; Marieke Pallada, auteur; Erol Calicioglu, auteur; Anneke Kaper, liefhebber; Jet Steenbergen, groot liefhebber; Hendrik De Schepper; Pauline Bruinink; Claudia Philippo, auteur en lezer; Daniel Draym, auteur; Marja Kluivers; Telenn Roeting, lezer, liefhebber, recensent; Daniëlle Maliepaard, liefhebber en lezer; Larissa Klein Bennink, auteur; Yvette Hazebroek; Rob Boer, liefhebber; Wim Slierendregt, auteur; Mara van Ness (pseudoniem), auteur; Steve Hetem, dichter, vertaler, corrector; Ariadne Zwaan; Paul van Leeuwenkamp, auteur; Marcel Ozymantra, auteur; Charlotte de Winter, auteur; Susanne Lotstra, auteur; Pam Hage, auteur; Sofie Sterkendries, recensent; Sophia Drenth, auteur; Lysanne Hoksbergen, auteur; Sandy Butchers, auteur; Irene van Benthem; Rachelle Wagner, auteur; Mieke Boogaart, recensent, redacteur, corrector; Laura Bechger; @Verelien; Zadok Samson (@defilmjunk); Mari Cuccureddu, lezer en recensent bij Sciencefiction & Fantasy Boekenclub; Susan Middelkoop; Tine van Bouwel, auteur; Natalie Thorpe (pseudoniem), auteur; Sanne Elisabeth, auteur; Roos Rutten; Lunariah Smith (@theetaartentoverkracht); Beck Palmas, auteur en lezer; Sara Jane Nestler; Simone van Veenen, lezer; Jeanine Feunekes-Both, recensent en lezer